Etiket Okumayı Öğrenin: Market Reyonunda Kendinizi Kandırmayın
Markette elimizi bir ürüne uzatırken çoğumuz önce ambalajın ön yüzüne bakarız: “Doğal”, “Fit”, “Şeker ilavesiz”, “Light”. Oysa ön yüz pazarlamanın alanıdır. Ürünün gerçek hikâyesi arka yüzde, küçük puntolarla yazılıdır. İşte etiketi okurken dikkat etmeniz gerekenler.
1. İçindekiler listesi ağırlığa göre sıralanır
Listedeki ilk madde üründe en çok bulunan, son madde en az bulunandır. İlk üç maddeye bakmak ürünün karakterini anlamak için yeterlidir. “Meyveli” yazan bir üründe meyve listenin sonlarındaysa, içinde neredeyse hiç meyve yok demektir. Şeker, glikoz şurubu ya da palm yağı ilk sıralardaysa da durum nettir.
2. Kısa ve tanıdık liste daha iyidir
Genel kural: Liste ne kadar kısa ve ne kadar tanıdık maddelerden oluşuyorsa, ürün o kadar az işlenmiştir. Mutfağınızda olmayan 15 maddelik bir liste, yüksek oranda işlenmiş bir gıdayla karşı karşıya olduğunuzu gösterir. Bu, her E kodlu maddenin zararlı olduğu anlamına gelmez (örneğin E300 C vitaminidir), ama uzun liste dikkat çekmeli.
3. Şeker pek çok isimle saklanır
Etikette “şeker” yazmıyor diye şeker yok demek değildir. Şunların hepsi ilave şekerdir:
Glikoz şurubu, glikoz-früktoz şurubu, mısır şurubu
Dekstroz, maltodekstrin, maltoz
Invert şeker, pekmez, bal, agave şurubu
Konsantre meyve suyu
Besin değerleri tablosundaki “şekerler” satırı doğal ve ilave şekerlerin toplamını gösterir. Dünya Sağlık Örgütü, ilave şekerin günlük enerjinin %10'unu, mümkünse %5'ini (yaklaşık 25 g) geçmemesini önerir.
4. Porsiyon büyüklüğü oyunu
Değerler çoğunlukla 100 g için verilir, ama bazı ürünlerde “porsiyon başına” yazar. Porsiyon küçük tutulunca şeker, yağ ve kalori rakamları masum görünür. Kendinize sorun: Gerçekte bu ürünün ne kadarını yiyorum? Bir paket cipsi tek oturuşta bitiren biri için “porsiyon 25 g” yazması pek anlam taşımaz.
5. Yağın türü miktarından önemlidir
Toplam yağa değil, doymuş yağa bakın. İçindekilerde “kısmen hidrojenize yağ” gördüyseniz bu, trans yağ kaynağıdır ve kaçınılması gereken bir şeydir. “Bitkisel yağ” ifadesi de tek başına bir şey söylemez. Hangi yağ olduğu (ayçiçek, zeytin, palm, hindistan cevizi) yazmalıdır.
6. Tuzu sodyumdan hesaplayın
Bazı etiketler tuz yerine sodyum yazar. Sodyum miktarını 2,5 ile çarparsanız tuz karşılığını bulursunuz. DSÖ günlük tuz tüketiminin 5 gramın altında kalmasını önerir. Peynir, salam, cips, hazır çorba ve soslar bu sınırı hızlıca doldurabilir.
7. Pazarlama dilini tanıyın
“Doğal”: Çoğu zaman bağlayıcı bir tanımı yoktur.
“Light/hafif”: Başka bir ürüne göre azaltılmış olması gerekir ama bu, ürünün sağlıklı olduğu anlamına gelmez.
“Şeker ilavesiz”: Meyve suyu konsantresi veya tatlandırıcılarla tatlandırılmış olabilir.
“Tam tahıllı”: Listede ilk madde “tam buğday unu” mu, yoksa “buğday unu” mu? Aradaki fark büyüktür. Renk için eklenmiş karamel de ürünü esmer gösterir.
“Fit/protein”: Protein bar çoğu zaman şekerli bir çikolatadan farksızdır. Şeker satırına bakın.
8. Alerjenler ve çapraz bulaşma
Alerjen maddeler listede genellikle kalın yazılır. “İz miktarda süt/fındık içerebilir” uyarısı ise alerjisi olanlar için ciddi bir bilgidir, gözden kaçırmayın.
9. Tarihleri karıştırmayın
Son tüketim tarihi: Güvenlik içindir. Çiğ et, süt, tavuk gibi çabuk bozulan ürünlerde bulunur. Bu tarihten sonra tüketmeyin.
Tavsiye edilen tüketim tarihi: Kalite içindir. Tarih geçse bile ürün çoğu zaman güvenlidir ama lezzet ve doku bozulmuş olabilir.